Κυβερνητικό Έργο

Η 20ή Απριλίου στο επίκεντρο των δράσεων μνήμης και τιμής – Η παρακαταθήκη του Κινήματος εντάσσεται στο «Γνωρίζω, Δεν Ξεχνώ, Διεκδικώ»

Η ιστορία των γυναικών που, μετά την τουρκική εισβολή του 1974, ένωσαν τη φωνή τους διεκδικώντας ειρηνικά επιστροφή, ελευθερία και τερματισμό της κατοχής, γίνεται πλέον μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας και της συλλογικής ιστορικής μνήμης.

Συγκεκριμένα το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε στις 26 Αυγούστου 2026 την ένταξη της ιστορίας και της δράσης του Κινήματος «Γυναίκες Επιστρέφουν» στις σχολικές δράσεις που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του υπό έμφαση στόχου «Γνωρίζω, Δεν Ξεχνώ, Διεκδικώ».

Η πρόταση υποβλήθηκε από το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας, έπειτα από πρωτοβουλία του Γραφείου της Επιτρόπου Ισότητας των Φύλων, με στόχο η προσφορά και η παρακαταθήκη του Κινήματος να αποτελέσουν μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας και να μεταφερθούν στις νεότερες γενιές.

Το Κίνημα «Γυναίκες Επιστρέφουν» δημιουργήθηκε στην Κύπρο μετά την τουρκική εισβολή του 1974, από γυναίκες διαφορετικών ηλικιών, επαγγελμάτων και πολιτικών αντιλήψεων, με στόχο τη διεκδίκηση της επιστροφής των προσφύγων στις πατρογονικές τους εστίες, την αποκατάσταση της ειρήνης και τον τερματισμό της τουρκικής κατοχής.

Η μαζική δράση του Κινήματος άρχισε στις 20 Απριλίου 1975, με την ειρηνική πορεία προς την Αμμόχωστο, η οποία έφτασε μέχρι το οδόφραγμα Δερύνειας.

Με τη συμμετοχή προσωπικοτήτων από όλο τον κόσμο και με κεντρικό σύνθημα «We come in peace», η πορεία σηματοδότησε την έναρξη μιας δυναμικής γυναικείας κινητοποίησης που επιδίωξε να μεταφέρει το αίτημα για επιστροφή και τερματισμό της κατοχής και πέρα από τα σύνορα της Κύπρου.

Η δράση συνεχίστηκε τα επόμενα χρόνια με πορείες στον Άρωνα και στον Άγιο Παύλο το 1987, στην Αθήνα το 1988 και στα Λύμπια και την Άχνα το 1989. Τον Ιούλιο του 1989 πραγματοποιήθηκε η τελευταία πορεία στον Άγιο Κασσιανό από την ομάδα γυναικών «Επιστροφή».

Μέσα από την παρουσία και τις πρωτοβουλίες τους, οι «Γυναίκες Επιστρέφουν» συνέβαλαν στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και στη διεθνοποίηση του ζητήματος της παράνομης τουρκικής κατοχής της Κύπρου, αφήνοντας τη δική τους παρακαταθήκη στη σύγχρονη ιστορία του τόπου.

Σημειώνεται ότι στις εκπαιδευτικές δράσεις θα γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στην 20ή Απριλίου, ημερομηνία έναρξης της μαζικής δράσης του Κινήματος με την πορεία προς την Αμμόχωστο το 1975.

Στόχος είναι οι μαθητές και οι μαθήτριες να γνωρίσουν όχι μόνο τα ιστορικά γεγονότα, αλλά και τον ρόλο των γυναικών στους αγώνες για επιστροφή, ελευθερία και ειρήνη, καθώς και τη συμβολή της κοινωνίας των πολιτών στη διατήρηση και διεθνοποίηση του αιτήματος για τερματισμό της κατοχής.

Παράλληλα, το Γραφείο της Επιτρόπου Ισότητας των Φύλων και ο Εθνικός Μηχανισμός για τα Δικαιώματα της Γυναίκας θα μπορούν να πραγματοποιούν, σε συνεργασία με Υπουργεία και Υφυπουργεία, σχετικές εκδηλώσεις κατά την Ημέρα Μνήμης και Τιμής του Κινήματος.

Το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας αναλαμβάνει την ανάπτυξη ειδικού εκπαιδευτικού υλικού και την έκδοση κατευθυντήριων οδηγιών προς τις σχολικές μονάδες για την αξιοποίηση της ιστορίας και του αρχείου του Κινήματος.

Τα σχολεία θα έχουν τη δυνατότητα να αναπτύσσουν, κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, αφιερώματα, εκθέσεις, διαλέξεις, παρουσιάσεις, συζητήσεις και ερευνητικές εργασίες, καθώς και άλλες εκπαιδευτικές δραστηριότητες.

Για τη διαμόρφωση του εκπαιδευτικού υλικού θα μπορεί να αξιοποιηθεί, σε συνεργασία με το Γραφείο της Επιτρόπου Ισότητας των Φύλων, το αρχείο του Κινήματος «Γυναίκες Επιστρέφουν», το οποίο είναι διαθέσιμο στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κύπρου και στο Ψηφιακό Αρχείο Ηρόδοτος του ΡΙΚ.

Με αυτό τον τρόπο, ιστορικά τεκμήρια και μαρτυρίες θα μπορούν να αξιοποιούνται στην εκπαιδευτική διαδικασία, φέρνοντας τις νεότερες γενιές πιο κοντά στα γεγονότα, στις εμπειρίες και στους ανθρώπους που σημάδεψαν αυτή την περίοδο της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας.

Αξίζει να τονιστεί ότι η ένταξη της ιστορίας των «Γυναικών Επιστρέφουν» στη σχολική εκπαίδευση αποτελεί πράξη αναγνώρισης της συμβολής των γυναικών της Κύπρου στους αγώνες για ειρήνη, επιστροφή και ελευθερία και, ταυτόχρονα, επένδυση στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.

Πενήντα και πλέον χρόνια μετά την πρώτη πορεία προς την Αμμόχωστο, η παρακαταθήκη των «Γυναικών Επιστρέφουν» περνά στις νεότερες γενιές, ώστε η συμβολή τους στον αγώνα για ειρήνη, επιστροφή και ελευθερία να αποτελεί ζωντανό μέρος της συλλογικής ιστορικής μνήμης.

Με την απόφαση αυτή, η Πολιτεία ενισχύει τη συστηματική παρουσία της σύγχρονης ιστορίας της Κύπρου στην εκπαιδευτική διαδικασία και συνεχίζει την προσπάθεια διαφύλαξης και μεταλαμπάδευσης της ιστορικής μνήμης, αναδεικνύοντας παράλληλα τον ρόλο των γυναικών και της κοινωνίας των πολιτών στον διαχρονικό αγώνα για τερματισμό της κατοχής, επανένωση και απελευθέρωση της πατρίδας μας.